Türkiye’de Arabuluculuk: Ne Zaman ve Nasıl İşler?

Türkiye’de bir iş yeri, ticari veya kira uyuşmazlığına karıştıysanız, doğrudan mahkemeye başvuramayabilirsiniz. Giderek genişleyen bir dava listesi için, yerel adıyla arabuluculuk olarak bilinen Türkiye’de arabuluculuk, artık bir hakimin davayı dinlemeden önce atılması zorunlu ilk adımdır. Adalet Bakanlığı’na kayıtlı tarafsız bir arabulucu, her iki tarafın kendi anlaşmalarına ulaşmasına yardımcı olur ve bu anlaşma bir mahkeme kararı gibi icra edilebilir.

Bu rehber, Türkiye’de arabuluculuğun ne olduğunu, hangi uyuşmazlıkları kapsadığını, ne zaman zorunlu olduğunu, sürecin aşama aşama nasıl işlediğini, genellikle neye mal olduğunu ve süreci en sık raydan çıkaran hataları açıklar. Buradaki rakamlar ve kurallar bu makalenin yazıldığı tarih itibarıyla günceldir; usul ve resmi tarifeler değiştiğinden güncel durumu bir avukatla teyit etmelisiniz.

Türkiye’de Arabuluculuk Nedir?

Türkiye’de arabuluculuk, bağımsız ve eğitimli bir arabulucunun iki tarafın kendi uzlaşmalarını müzakere etmesine yardımcı olduğu bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Bazı konularda gönüllüdür. Diğerlerinde ise dava açmadan önce zorunlu bir adımdır. Arabulucu bir hakim gibi davranmaz ve kimin haklı olduğuna karar vermez. Görevi, görüşmeyi yönetmek, konuları netleştirmek ve her iki tarafı da kabul edebilecekleri bir çözüme yönlendirmektir.

Sistem, 2013 yılında yürürlüğe giren Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (6325 sayılı Kanun) ile düzenlenir. Arabulucular, arabuluculuk eğitimini tamamlamış ve bir devlet sınavını geçmiş, en az beş yıllık mesleki deneyime sahip avukatlardır. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın tuttuğu resmi sicilde listelenirler. Süreci yalnızca sicile kayıtlı bir arabulucu yürütebilir.

Asıl önemli olan sonuçtur. Taraflar bir uzlaşmaya varıp son tutanağı imzaladığında, bu anlaşma bir mahkeme kararı gücünü taşıyabilir. İcra edilebilir hale gelir, böylece karşı tarafın uymasını sağlamak için tekrar dava açmanıza gerek kalmaz.

Türkiye’de Arabuluculuk Ne Zaman Zorunludur?

Türkiye’de arabuluculuk, birkaç uyuşmazlık kategorisi için dava açmadan önce bir ön koşul olarak zorunludur. Bu davalarda, önce arabuluculuğu denemeden davayı açamazsınız. Türkiye zorunlu arabuluculuğu kademeli olarak getirdi ve liste yıllar içinde büyüdü.

Bu makalenin yazıldığı tarih itibarıyla, Türkiye’de zorunlu arabuluculuk şu ana alanlara uygulanır:

• İş uyuşmazlıkları: ödenmemiş ücretler, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve belirli tazminatlar gibi konularda çalışanlar ile işverenler arasındaki talepler. 2018’den beri zorunlu.
• Ticari uyuşmazlıklar: borçlar ve alacaklar dahil işletmeler arasındaki parasal talepler. 2019’dan beri zorunlu.
• Tüketici uyuşmazlıkları: belirli bir eşik değerin üzerindeki birçok tüketici talebi. 2020’den beri zorunlu.
• Kira ve bazı mülkiyet uyuşmazlıkları: kira anlaşmazlıkları, tahliye talepleri ve paylı mülkiyet ile komşuluk haklarına ilişkin bazı uyuşmazlıklar. Eylül 2023’ten beri zorunlu.

Bu kategorilerden birine giren bir dava, önce zorunlu arabuluculuk tamamlanmadan açılırsa, mahkeme davayı usul yönünden reddeder. Bu yüzden gerekliliği erkenden kontrol etmek çok önemlidir. Ceza davaları, kamu düzenine ilişkin konular ve aile içi şiddet içeren uyuşmazlıklar arabuluculuk sisteminin dışında kalır.

Hangi Uyuşmazlıklar Arabuluculukla Çözülebilir?

Arabuluculuk, tarafların sonucu kendilerinin serbestçe belirleyebildiği özel hukuk uyuşmazlıkları için mevcuttur. Türkiye’de arabuluculuk için temel test, söz konusu hakkın taraflarca serbestçe tasarruf edilebilir bir hak olup olmadığıdır. Öyleyse, arabuluculuk genellikle mümkündür, ister zorunlu bir adım olarak ister gönüllü bir seçim olarak.

Arabuluculuğun sıkça kullanıldığı uyuşmazlıklar

• İş ve iş yeri parasal talepleri.
• Şirketler arasındaki ticari ve iş alacakları.
• Mal ve hizmetlere ilişkin tüketici şikayetleri.
• Kira, kiralama ve kiracı-ev sahibi konuları.
• Boşanmanın kendisi bir mahkeme tarafından karara bağlansa da, üzerinde anlaşılan mali düzenlemeler gibi bazı aile hukuku parasal konuları.

Arabuluculukla çözülemeyen uyuşmazlıklar

• Ceza suçlamaları ve kamu davaları.
• Boşanmanın verilmesi veya bir babalık kararı gibi yalnızca bir hakim tarafından karara bağlanan kişisel statü konuları.
• Aile içi şiddet içeren uyuşmazlıklar.

Türkiye’de iş yapan veya çalışan yabancı uyruklular aynı kurallara tabidir. Zorunlu bir kategoride çalışan veya şirketseniz, uyruğunuza bakılmaksızın arabuluculuk gerekliliği geçerlidir.

Türkiye’de Arabuluculuk Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Türkiye’de arabuluculuk süreci net bir sıra izler ve zorunlu davalarda hızlı olacak şekilde tasarlanmıştır. Peki Türkiye’de arabuluculuk baştan sona nasıl işler? İşte olağan sıralama.

1. Başvuru. Bir taraf yetkili adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurur veya taraflar doğrudan bir arabulucu üzerinde anlaşır. Zorunlu davalarda büro, sicilden bir arabulucu görevlendirir.
2. Görevlendirme ve iletişim. Görevlendirilen arabulucu her iki tarafla iletişime geçer, süreci açıklar ve ilk toplantıyı ayarlar. Toplantılar yüz yüze veya çevrimiçi yapılabilir.
3. Görüşmeler. Arabulucu her iki tarafı dinler, gerçek anlaşmazlık noktalarını belirler ve tarafların seçenekleri keşfetmesine yardımcı olur. Görüşmeler gizlidir ve söylenenler daha sonra mahkemede delil olarak kullanılamaz.
4. Sonuç. Süreç ya bir uzlaşma (anlaşma) ile ya da anlaşmama ile sona erer. Arabulucu sonucu kaydeden bir son tutanak hazırlar.
5. İcra. Taraflar uzlaşırsa, imzalanan anlaşmaya mahkeme tarafından icra edilebilirlik şerhi verilerek bir karar etkisi kazandırılabilir. Anlaşma sağlanamazsa, taraf son tutanağı ekleyerek davayı açabilir.

Arabuluculuğa avukatınızla katılabilirsiniz ve ticari ile iş uyuşmazlıklarında birçok taraf bunu yapar. Bir avukat, adil bir uzlaşmanın neye benzediğini anlamanıza yardımcı olur ve dava daha sonra mahkemeye giderse konumunuzu korur. Arabuluculuk mu yoksa dava mı durumunuza uygun olduğu, olgulara, tutarlara ve hedeflerinize bağlıdır ve bir avukat bunu kısa bir danışmada değerlendirebilir.

Türkiye’de Arabuluculuk ile Dava Karşılaştırması

Arabuluculuk ve dava çok farklı deneyimlere yol açar ve aşağıdaki tablo okuyucuların en sık sorduğu pratik farkları ortaya koyar. Karşılaştırma geneldir ve doğru yol, spesifik uyuşmazlığa bağlıdır.

Birçok parasal uyuşmazlıkta arabuluculuk, konuyu daha hızlı ve daha düşük maliyetle çözer. Bir taraf iyi niyetle müzakere etmeyecekse, hukuki bir ilke bir hakimin kararını gerektiriyorsa veya talep arabuluculuğun kapsayabileceğinin dışında kalıyorsa dava hala önemlidir.

Süre: Türkiye’de Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?

Türkiye’de zorunlu arabuluculuk hızlı sonuçlanmak üzere tasarlanmıştır, genellikle yaklaşık üç ila dört hafta içinde. Yasaya göre arabulucu, zorunlu bir iş veya ticari arabuluculuğu atamadan yaklaşık üç hafta içinde, zor davalarda yaklaşık bir hafta daha uzatılabilir şekilde tamamlamalıdır. Pratikte, basit uyuşmazlıklar genellikle bir veya iki görüşmede uzlaşır.

Gönüllü arabuluculukta sabit bir yasal süre yoktur, bu yüzden zaman çizelgesi tarafların ne kadar hızlı ilerlemek istediğine ve konuların ne kadar karmaşık olduğuna bağlıdır. Yine de çoğu gönüllü arabuluculuk, duruşmalar, bilirkişi raporları ve temyizlerle bir yıl veya daha uzun sürebilen bir mahkeme davasından çok daha hızlı bitmeye devam eder.

Karanfiloğlu Hukuk Bürosu olarak uygulamamızda gördüğümüz en büyük gecikme nedeni, bir tarafın arabulucunun ilk temasına yanıt vermekte yavaş kalması olup, bu da tüm takvimi geriye iter. Hızlıca yanıt vermek ve ilk görüşmeye hazırlıklı gelmek süreci yolunda tutar.

Türkiye’de Arabuluculuk Maliyetleri

Türkiye’de arabuluculuk genellikle davadan çok daha ucuzdur ve ücret yapısı resmi bir tarife ile belirlenir. Arabulucunun ücreti, Adalet Bakanlığı’nın yayımlayıp güncellediği Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi kapsamında hesaplanır.

• Taraflar bir anlaşmaya varırsa, arabulucunun ücreti genellikle tarifeye tabi olarak uyuşmazlık konusu tutarın bir yüzdesidir ve aksi kararlaştırılmadıkça normalde taraflarca paylaşılır.
• Zorunlu arabuluculukta taraflar anlaşmaya varamazsa, ilk iki saatlik ücret genellikle devlet bütçesinden Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır, bu yüzden taraflar kısa, sonuçsuz kalan zorunlu bir arabuluculuk için genellikle az bir şey öder veya hiç ödemez.
• Gönüllü arabuluculuk ücretleri, yine tarife bir taban oluşturmak üzere, taraflar ile arabulucu arasında kararlaştırılır.

Bu rakamlar yıllık tarife ile değiştiğinden, bunları bu makalenin yazıldığı tarih itibarıyla güncel olarak değerlendirin ve dayanmadan önce en güncel oranları teyit edin. Mahkeme harçları, bilirkişi maliyetleri ve çok yıllık bir davanın tükettiği hukuki zaman karşısında, arabuluculuk genellikle daha düşük maliyetli yol olmaya devam eder.

Arabuluculukta Kaçınılması Gereken Yaygın Hatalar

Arabuluculuktaki çoğu sorun, önlenebilir birkaç hatadan kaynaklanır. Bunları önceden bilmek konumunuzu korur.

• Zorunlu arabuluculuğu atlamak. Önce arabuluculuk adımı olmadan bir iş, ticari, tüketici veya kira davası açmak, mahkemenin davayı reddetmesi anlamına gelir. Dava açmadan önce uyuşmazlığınızın zorunlu bir kategoride olup olmadığını her zaman kontrol edin.
• Arabulucunun aramalarını görmezden gelmek. Geçerli bir mazeret olmadan zorunlu bir arabuluculuğa katılmamanın maliyet sonuçları olabilir: taraf davayı kazansa bile, ileride yargılama giderlerini yüklenmesine karar verilebilir.
• Hazırlıksız gelmek. Belgeler, rakamlar veya kabul edilebilir minimum sonucunuz hakkında net bir fikir olmadan gelmek kısa zaman penceresini boşa harcar ve müzakere pozisyonunuzu zayıflatır.
• Danışmadan imzalamak. Bir arabuluculuk uzlaşması bir karar gibi icra edilebilir olduğundan, tam olarak anlamadığınız şartları imzalamak geri almayı zorlaştırabilir. İmzalamadan önce şartları bir avukata inceletin.
• Başarısız bir arabuluculuktan sonra süreleri kaçırmak. Arabuluculuk anlaşmasız sona erdiğinde, davayı açmak için katı süreler uygulanabilir. Son tutanaktaki tarihi not edin ve süre içinde harekete geçin.

Bunları doğru yapmak, danışmanlığın karşılığını verdiği noktadır ve İstanbul’da birlikte çalıştığımız çoğu müvekkilin ilk kez bir avukatla iletişime geçtiği noktadır.

Pratik Bir Özet

Türkiye’de arabuluculuk artık günlük uyuşmazlıkların nasıl çözüldüğünün merkezi bir parçasıdır ve iş, ticari, tüketici ve birçok kira davası için isteğe bağlı değil zorunlu bir ilk adımdır. Süreç hızlı ve gizlidir ve genellikle bir davadan çok daha az maliyetlidir, arabuluculuk yoluyla ulaşılan bir uzlaşma ise bir mahkeme kararı gibi icra edilebilir. Türkiye’de arabuluculuğun ne zaman uygulandığını, Türkiye’de arabuluculuk sürecinin nasıl işlediğini ve bir uzlaşmanın sizin için ne anlama geldiğini anlamak, ister çalışan, ister şirket, ister ev sahibi olun, çıkarlarınızı korumanıza yardımcı olur. Kurallar ve resmi tarifeler değiştiğinden, harekete geçmeden önce güncel durumu nitelikli bir avukatla teyit edin.

İstanbul’da Bir Avukatla Görüşün

Kendi durumunuz hakkında tavsiye almak isterseniz, Karanfiloğlu Hukuk Bürosu, Türkiye genelinde yabancılara ve Türk müvekkillere hizmet veren İstanbul merkezli kayıtlı bir hukuk bürosudur. Bize +90 532 659 35 11 numaralı telefon veya WhatsApp hattından, [email protected] adresinden e-posta yoluyla ulaşabilir veya Mecidiyeköy Mah. Büyükdere Cad. No:67-71, Alba İş Merkezi, Kat:8, Şişli, İstanbul adresinden bizi ziyaret edebilirsiniz. Durumunuzu görüşmek için bizimle iletişime geçin.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’de mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk zorunlu mudur?

Evet, Türkiye’de arabuluculuk, iş, ticari, tüketici ve birçok kira uyuşmazlığı dahil belirli davaların açılmasından önce zorunludur. Uyuşmazlığınız bu kategorilerden birine giriyorsa, önce arabuluculuk adımını tamamlamalısınız; aksi halde mahkeme davayı usul yönünden reddeder.

Türkiye’de arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Zorunlu arabuluculuk genellikle arabulucunun atanmasından itibaren yaklaşık üç ila dört hafta içinde sonuçlanır. Birçok basit uyuşmazlık bir veya iki görüşmede uzlaşırken, gönüllü arabuluculuk tarafların belirlediği bir zaman çizelgesinde ilerler, yine de davadan çok daha hızlı bitmeye eğilimlidir.

Türkiye’de arabuluculuk nasıl işler?

Türkiye’de arabuluculuk, her iki tarafla iletişime geçen, bir veya daha fazla gizli görüşme yapan ve bir uzlaşmayı müzakere etmelerine yardımcı olan kayıtlı, tarafsız bir arabulucu aracılığıyla işler. Süreç ya bir mahkeme kararı gibi icra edilebilecek imzalı bir anlaşmayla ya da anlaşmaya varılamadığını doğrulayan bir son tutanakla sona erer.

Türkiye’de bir arabuluculuk uzlaşması hukuken bağlayıcı mıdır?

Anlaşma imzalanıp icra edilebilirlik şerhi verildiğinde, bir arabuluculuk uzlaşması bir mahkeme kararı gücünü taşıyabilir. Bu, ayrı bir dava açmadan icra dairesi aracılığıyla bunu icra edebileceğiniz anlamına gelir.

Türkiye’de arabuluculuk için bir avukata ihtiyacım var mı?

Bir avukat yasal olarak zorunlu değildir, ancak iş ve ticari arabuluculukta biriyle çalışmak yaygındır. Bir avukat, önerilen bir uzlaşmanın adil olup olmadığını değerlendirmenize yardımcı olur, dava daha sonra mahkemeye giderse konumunuzu korur ve icra edilebilir bir anlaşmayı imzalamadan önce şartları inceler.

Karşı taraf arabuluculuğa katılmazsa ne olur?

Bir taraf, geçerli bir mazeret olmadan zorunlu bir arabuluculuğa katılmazsa, maliyet sonuçları olabilir. Taraf davayı sonunda kazansa bile, ileride yargılama giderlerini ödemesine karar verilebilir, bu da katılım için güçlü bir teşviktir.

Yabancılar Türkiye’de arabuluculuk kullanabilir mi?

Evet, yabancı uyruklular ve yabancı şirketler, Türk taraflarla aynı kurallar altında Türkiye’de arabuluculuk kullanır. Zorunlu bir kategoride çalışan veya bir işletmeyseniz, gereklilik uyruğunuza bakılmaksızın geçerlidir ve arabuluculuk görüşmeleri genellikle çevrimiçi düzenlenebilir.

Türkiye’de arabuluculuk ne kadara mal olur?

Arabuluculuk ücretleri resmi Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ni takip eder. Taraflar uzlaşırsa, ücret genellikle uyuşmazlık konusu tutarın tarifeye dayalı bir yüzdesidir ve aralarında paylaşılır; zorunlu bir arabuluculuk anlaşmasız sona ererse, devlet genellikle ilk iki saati karşılar, bu yüzden kısa, başarısız bir arabuluculuk genellikle taraflara az bir şeye mal olur.

Yazar Hakkında

Kaan Karanfiloğlu, Türkiye genelinde Türk ve uluslararası müvekkillere hizmet veren İstanbul merkezli kayıtlı bir hukuk bürosu olan Karanfiloğlu Hukuk Bürosu‘nun kurucusudur. İstanbul Barosu’na (Sicil No. 58270) ve Türkiye Barolar Birliği’ne (No. 133074) kayıtlı bir avukattır ve 2017’den beri Türkiye’de hukuk uygulamaktadır. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden (2016) lisans derecesine sahiptir ve müvekkillere Türkçe, İngilizce ve Fransızca dillerinde danışmanlık yapar; büro ayrıca deneyimli ofis içi tercümanlarla Rusça ve Çince konuşan müvekkillere hizmet vermektedir.

Yasal Uyarı: Bu makale Türk hukuku hakkında genel bilgi sağlar ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanunlar, yönetmelikler, resmi ücretler ve usuller zaman içinde değişir ve her durum farklıdır. Kendi özel durumunuz hakkında tavsiye için lütfen nitelikli bir avukata danışın. Bu makaledeki bilgilere güvenmekten kaynaklanan hiçbir kayıp için sorumluluk kabul edilmez.