Bir bağışın iptali için dilekçe

Bağışlamanın geri alınmasının yasal dayanağı

Türk hukukunda bağışlama, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 285 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Bağışlayan, malvarlığından bir değeri karşılıksız olarak bağışlanana kazandırır. Yerine getirilmiş, yani teslim edilmiş ya da tapuda devredilmiş bir bağışlama kural olarak geri alınamaz; kanun bu kurala yalnızca sınırlı durumlarda istisna tanır. Uygulamada "bağışın iptali" olarak anılan talep, hukuki olarak bağışlamanın geri alınmasıdır.

TBK m. 295'e göre bağışlayan, elden bağışlamayı ve yerine getirilmiş bağışlama sözleşmesini şu hâllerde geri alabilir:

• bağışlananın, bağışlayana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi;
• bağışlananın, bağışlayana veya onun aile bireylerinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması;
• yüklemeli bağışlamada bağışlananın, yüklemeyi haklı bir sebep olmaksızın yerine getirmemesi.

Bu sebepler sınırlı olarak sayılmıştır. Bağışlananın kaba ya da saygısız davranışı, kanundaki sebeplerden birine girmedikçe tek başına geri alma için yeterli değildir. Bağışlayanın ekonomik durumunun sonradan kötüleşmesi de yerine getirilmiş bir bağışlamanın geri alınmasını sağlamaz; bu durum yalnızca henüz yerine getirilmemiş bir bağışlama sözünden dönmeye ve ifadan kaçınmaya imkân verir (TBK m. 296).

Bağışlama bir koşula (TBK m. 290) veya yüklemeye (TBK m. 291) bağlanmışsa ya da bağışlananın bağışlayandan önce ölmesi hâlinde bağışlanan şeyin bağışlayana dönmesi kararlaştırılmışsa (TBK m. 292), talebin dayanağı bu kayıtlara göre değişebilir. Bu nedenle ilk adım, bağışlamanın nasıl yapıldığını ve hangi kayıtları içerdiğini belirlemektir.

Süre ve deliller

Geri alma hakkı, bağışlayanın geri alma sebebini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m. 297). Bu süre hak düşürücü süredir; geçirilirse hak sona erer ve mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır. Geri alma, bağışlanana yöneltilen açık bir irade beyanıyla yapılır; ispat kolaylığı için noter aracılığıyla gönderilen bir ihtarname tercih edilebilir. Bağışlanan, bağışlanan şeyi kendiliğinden geri vermezse dava açılması gerekir.

Geri alma sebebini bağışlayan ispat eder. Bağışlama sözleşmesi ve tapu kayıtları, yazışmalar ve mesajlar, ceza soruşturması veya kovuşturmasına ilişkin belgeler, sağlık raporları ve tanık beyanları bu amaçla kullanılabilir. Ağır bir suç iddiasında ceza yargılamasının sonucu önemli bir delil olabilir; ancak geri alma sebebinin bulunup bulunmadığını hukuk mahkemesi değerlendirir.

Dava dilekçesi ve yargılama

Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Taşınmaz bağışlarında dava, tapu iptali ve tescil davası olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır; bu yetki kesindir (HMK m. 12). Taşınır mal ve para bağışlarında genel yetki kuralları uygulanır.

Dava dilekçesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 119. maddesindeki unsurları içermelidir:

• mahkemenin adı;
• davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri ile davacının T.C. kimlik numarası;
• varsa kanuni temsilcilerin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri;
• davanın konusu ve dava konusunun değeri;
• bağışlamanın nasıl yapıldığı, geri alma sebebinin ne olduğu ve ne zaman öğrenildiği dahil olmak üzere, iddianın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri;
• her vakıanın hangi delille ispat edileceği;
• dayanılan hukuki sebepler (TBK m. 295 ve 297);
• açık bir talep sonucu, örneğin tapu kaydının iptali ile taşınmazın davacı adına tescili;
• davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.

Bu dava için kanunda kural olarak zorunlu arabuluculuk öngörülmemiştir; taraflar isterse dava öncesinde veya dava sırasında ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir (6325 sayılı Kanun). Yargılama giderleri ve karşı tarafın vekâlet ücreti kural olarak davayı kaybeden tarafa yükletilir (HMK m. 326).

Mahkeme geri almayı haklı bulursa bağışlanan, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre elinde kalan zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü olur (TBK m. 295). Taşınmazda karar kesinleştiğinde tapu kaydı bağışlayan adına düzeltilir. Bağışlanan bu arada taşınmazı iyi niyetli bir üçüncü kişiye devretmişse, üçüncü kişinin kazanımı tapu siciline güven ilkesi gereği korunabilir (TMK m. 1023); bu nedenle dava açılırken ihtiyati tedbir istenmesi değerlendirilmelidir (HMK m. 389).

Bağışlama yoluyla yapılan karşılıksız edinimler 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamındadır. Geri almanın vergi bakımından sonuçları somut olaya göre değişebileceğinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Geri alma sebebinin varlığı, sürenin başlangıcı ve delillerin yeterliliği her olayda ayrı değerlendirilir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut bir olayda dava açmadan önce bir avukattan hukuki görüş alınması yararlı olur.