Alternatif Uyuşmazlık Çözümü: Arabuluculuğun Faydaları
Alternatif uyuşmazlık çözümü yöntemlerinden biri olan arabuluculuk, son yıllarda Karanfiloğlu Hukuk Bürosu olarak da gözlemlediğimiz üzere,...
Yazar: Avukat Kaan Karanfiloğlu
· · 13 dk okuma

Arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: zorunlu (dava şartı) arabuluculukta başvuru, kural olarak yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır ve arabulucuyu büro görevlendirir. İhtiyari arabuluculukta ise taraflar sicile kayıtlı bir arabulucuyu kendileri seçip doğrudan ona başvurur. Her iki yol da 6325 sayılı Kanun'a tabidir.
Bu yazıda hangi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya gitmenin zorunlu olduğunu, başvurunun adım adım nasıl yapıldığını, süreleri, ücretleri ve anlaşma belgesinin hukuki sonuçlarını anlatıyoruz. Bilgiler Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte olan mevzuata göre hazırlanmıştır.
Arabuluculuk, tarafların tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin yardımıyla kendi çözümlerini bulmaya çalıştıkları bir müzakere yöntemidir ve temel düzenlemesi 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'dur (HUAK). Arabulucu hüküm vermez. Taraflara bir sonuç dayatamaz; görüşmeleri yönetir, iletişimi kolaylaştırır ve taraflar bir çözüm üretemediğinde öneri getirebilir. Karar yetkisi her zaman taraflarda kalır.
Her uyuşmazlık arabuluculuğa elverişli değildir. HUAK m. 1'e göre yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıkları arabulucuya götürülebilir; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ise kapsam dışındadır. Bir alacak, bir kira farkı veya ortak bir taşınmazın paylaşımı müzakereye açıktır. Boşanma kararının kendisi ya da velayet gibi konular ise tarafların kendi aralarında anlaşarak kesin biçimde sonuçlandırabilecekleri meseleler değildir.
Görüşmeler gizlidir. Taraflardan birinin müzakere sırasında yaptığı teklif veya kabul, kural olarak sonradan açılan bir davada delil olarak kullanılamaz. Bu güvence, masada daha açık konuşmayı mümkün kılar.
Dava şartı arabuluculuk, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın kanunen zorunlu olduğu uyuşmazlıkları ifade eder. Bu dosyalarda arabulucuya gitmeden dava açıldığı anlaşılırsa, HUAK m. 18/A uyarınca dava herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir. Kapsam 2018'den bu yana kademeli olarak genişledi. Ekim 2026 itibarıyla başlıca alanlar şunlardır:
| Uyuşmazlık türü | Yasal dayanak | Not |
|---|---|---|
| İş uyuşmazlıkları (işçi ve işveren alacakları, işe iade) | 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 | İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları kapsam dışıdır. |
| Ticari davalarda para alacakları ve tazminat talepleri | 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A | Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan talepler ile bunlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları. |
| Tüketici uyuşmazlıkları | 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A | Tüketici hakem heyetine başvuru sınırının üzerinde kalan uyuşmazlıklar. |
| Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar | HUAK m. 18/B (1 Eylül 2023'ten itibaren) | İlamsız icra yoluyla tahliye takipleri gibi istisnalar vardır. |
| Taşınır ve taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi | HUAK m. 18/B | Uygulamada başvuru tüm paydaşları kapsayacak şekilde yapılır. |
| Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları | HUAK m. 18/B, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu | Ortak gider, aidat ve ortak alan kullanımı gibi konular. |
| Komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar | HUAK m. 18/B, Türk Medeni Kanunu m. 737 vd. | Gürültü, koku ve taşkın kullanım şikâyetleri gibi konular. |
Aynı düzenlemeyle 5488 sayılı Tarım Kanunu (m. 13) kapsamındaki tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar da dava şartı kapsamına alınmıştır. Tüketici hakem heyetinin parasal sınırı her yıl yeniden belirlendiği için, başvurudan önce Ticaret Bakanlığı'nın o yıl için ilan ettiği tutarı kontrol etmeniz gerekir. Ayrıntılı açıklama için dava şartı arabuluculuk yazımıza, alanlara özgü kurallar için iş hukukunda arabuluculuk, ticaret hukukunda arabuluculuk ve tüketici hukukunda arabuluculuk yazılarımıza bakabilirsiniz.
1 Eylül 2023'ten bu yana apartman ve site uyuşmazlıklarında da önce arabulucuya gitmek gerekir. Ödenmeyen aidat, ortak gider payının hesaplanması veya ortak alana yapılan izinsiz bir eklenti bu kapsama girebilir. Komşuluk hukuku arabuluculuk dosyaları ise çoğunlukla gürültü, koku, duman ya da bir ağacın veya yapının komşu taşınmaza taşması gibi taşkın kullanım şikâyetlerinden doğar. Bu taraflar çoğu zaman yıllarca yan yana yaşamaya devam eder. O yüzden mahkeme kararından çok, herkesin uyabileceği somut bir düzen (çalışma saatleri, tadilat takvimi, masrafların paylaşımı) kurmak daha değerli olabilir.
Listedeki alanlara giren her talep otomatik olarak arabuluculuğa tabi değildir. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları, ilamsız icra yoluyla tahliye takipleri ve arabuluculuğa elverişli olmayan talepler bunun örnekleridir. İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri için de kural olarak önce arabulucuya gitmek gerekmez. Mevzuat son yıllarda birkaç kez değişti. Somut talebin kapsamda olup olmadığını güncel kanun metni üzerinden kontrol etmek gerekir; metinlere mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
İhtiyari arabuluculuk, kanunun zorunlu tutmadığı bir uyuşmazlıkta tarafların kendi iradeleriyle arabulucuya başvurmasıdır. Arabuluculuğa elverişli her özel hukuk uyuşmazlığı için bu yol açıktır: bir hizmet sözleşmesindeki ayıp tartışması, bir şirketin ortakları arasındaki yönetim anlaşmazlığı ya da bir marka lisansının kapsamına ilişkin uyuşmazlık gibi. Taraflar dava açılmadan önce veya dava sürerken bu yola başvurabilir. Dava sırasında hâkim de tarafları arabuluculuğa teşvik edebilir.
Zorunlu arabuluculuktan temel farkı, seçim ve ücretlendirmededir. İhtiyari arabuluculukta arabulucuyu taraflar birlikte seçer, toplantı yeri ve takvimi birlikte belirlenir. Ücret kural olarak taraflarla arabulucu arasında kararlaştırılır; anlaşma yoksa Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi uygulanır. Taraflar anlaşamazsa dava açma hakkı aynen korunur. Dava şartı kapsamındaki bir uyuşmazlıkta taraflar önceden ihtiyari arabuluculuğa gitmiş ve anlaşamamışsa, kural olarak dava şartı da yerine getirilmiş sayılır. Ayrıntılar için ihtiyari arabuluculuk nedir başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
Arabuluculuk başvurusu, dava şartı dosyalarda adliyedeki arabuluculuk bürosuna, ihtiyari dosyalarda ise doğrudan seçilen arabulucuya yapılır. Dava şartı arabuluculukta izlenen adımlar genellikle şöyledir:
İhtiyari arabuluculukta büroya uğramak gerekmez. Adalet Bakanlığı arabulucular siciline kayıtlı bir arabulucuyu seçip doğrudan iletişime geçebilir, karşı tarafa birlikte başvurmayı önerebilirsiniz. Uyuşmazlığınızın dava şartı kapsamında olup olmadığı ve başvurunun hangi büroya yapılacağı, talebin niteliğine ve tarafların yerleşim yerine bağlıdır; bir avukat bunu kısa bir görüşmede değerlendirebilir.
Başvuru aşamasında bütün delilleri sunmanız gerekmez. Ancak görüşmelerde masaya koyacağınız belgeleri önceden hazırlamak süreci kısaltır. Avukatınızın sizi temsilen anlaşmayı imzalayabilmesi için vekaletnamede sulh olma gibi özel yetkilerin bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Bazı dava şartı uyuşmazlıklarında e-Devlet üzerinden elektronik başvuru yapılabilmekte, avukatlar da başvuruyu UYAP Avukat Portal aracılığıyla iletebilmektedir. Hangi uyuşmazlık türlerinin elektronik başvuruya açık olduğu zaman içinde değişebilir. Bu nedenle başvuru günü sistemdeki seçenekleri kontrol etmek, uygun seçenek yoksa doğrudan adliyedeki büroya gitmek en sağlıklı yoldur.
Arabuluculuk süreci, arabulucunun tarafları ilk toplantıya çağırmasıyla başlar ve kanuni süreler içinde anlaşma belgesi ya da son tutanakla sona erer. İlk toplantıda arabulucu sürecin esaslarını, gizliliği ve ücreti açıklar, ardından tarafları dinler. Görüşmeler birden fazla oturuma yayılabilir. Arabulucu, gerektiğinde taraflarla ayrı ayrı da görüşür.
Dava şartı arabuluculukta süreler, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren işler:
Bu süreler, arabulucunun dosyayı sonuçlandırması gereken azami sürelerdir. Asıl önemli kural başkadır: arabulucuya başvurulan tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Kısa süreli taleplerde yine de dikkatli olmak gerekir. Örneğin işe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf, dava şartı arabuluculukta ciddi bir masraf riskiyle karşılaşır. HUAK m. 18/A'ya göre bu taraf son tutanakta belirtilir ve sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile kural olarak yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur; ayrıca lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Her iki taraf da katılmazsa, taraflar kendi yaptıkları yargılama giderlerini üstlenir.
Katılım için bizzat gelmek şart değildir. Taraf, kanuni temsilcisi veya avukatı aracılığıyla da toplantıya katılabilir; şirketlerin yetki belgesiyle bir çalışanını göndermesi uygulamada yaygındır. Mazeretiniz varsa bunu toplantıdan önce, mümkünse belgeyle arabulucuya bildirin. Hangi mazeretin geçerli sayılacağı dosyadan dosyaya farklı değerlendirilebilir.
Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanırsa, varılan çözüm yazılı bir anlaşma belgesine dönüştürülür ve bu belge HUAK m. 18 uyarınca ilam niteliği kazanabilir. Belgenin içeriğini taraflar belirler. İyi yazılmış bir anlaşma belgesi ödeme tutarını, vadeyi, ödeme yöntemini, gecikme hâlinde uygulanacak sonucu ve hangi takip veya davadan vazgeçildiğini açıkça gösterir.
Belgenin icra edilebilir hâle gelmesinin iki yolu vardır:
Taşınmazın aynına ilişkin anlaşmalarda şerh, taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinden alınır ve mahkeme anlaşmanın taşınmaza ilişkin kanuni sınırlamalara uygunluğunu da inceler. Ortaklığın giderilmesine ilişkin anlaşma belgelerinde ise, belge avukatlarca imzalanmış olsa bile icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur (HUAK m. 18 ve m. 18/B).
Mahkeme bu aşamada uyuşmazlığı yeniden yargılamaz. Yalnızca anlaşma içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını inceler. Anlaşma belgesinde yer alan konular hakkında taraflar sonradan dava açamaz; bu yüzden imzadan önce metnin her satırını okumak gerekir. Anlaşmaya uyulmadığında izlenecek yolu arabuluculuk kararı nasıl uygulanır yazımızda anlattık.
Arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yeniden belirlenip Resmî Gazete'de yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre hesaplanır. Tutarlar her yıl değiştiği için bu yazıda rakam vermiyoruz. Güncel tarifeyi Resmî Gazete'den veya mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edebilirsiniz.
Dava şartı arabuluculukta temel kurallar şöyledir:
Arabuluculuk ücreti dışında yazışma, belge sureti ve avukatlık ücreti gibi kalemler de doğabilir. İhtiyari arabuluculukta ise ücretin tamamı kural olarak taraflarca karşılanır ve aralarında kararlaştırdıkları oranda paylaşılır.
Arabuluculukta avukat, müvekkilinin menfaatini korur, hukuki riskleri hesaplar ve anlaşma metninin uygulanabilir olmasını sağlar. Arabulucu tarafsızdır ve size hukuki tavsiye veremez. Bu boşluğu avukatınız doldurur. Bir işçilik alacağında kıdem ve ihbar tazminatının, bir kira dosyasında güncel kira bedelinin, bir ticari alacakta ise faiz ve kur farkının doğru hesaplanması, masaya hangi rakamla oturacağınızı belirler.
Avukatın katkısı uygulamada şu noktalarda belirginleşir:
Av. Kaan Karanfiloğlu aynı zamanda arabulucular siciline kayıtlı bir arabulucudur (Sicil No. 41909). Arabulucunun tarafsız olması kanuni bir zorunluluk olduğundan, uygun dosyalarda arabulucu olarak, diğer dosyalarda ise taraflardan birinin avukatı olarak görev alır; aynı uyuşmazlıkta bu iki rol hiçbir zaman birlikte üstlenilmez. Arabuluculuk hizmetinin kapsamını arabuluculuk sayfamızda bulabilirsiniz.
Arabuluculuk başvurusundaki hatalar çoğu zaman yanlış büroya başvurmaktan sürelerin gözden kaçmasına kadar uzanan usul hatalarıdır. Karanfiloğlu Hukuk Bürosu olarak İstanbul'da yürüttüğümüz dosyalarda en sık karşılaştığımız sorun, karşı tarafın güncel telefon ve adres bilgisinin başvuruda bulunmamasıdır. Arabulucu tarafa ulaşamadığında görüşme yapılamadan tutanak düzenlenebilir ve uzlaşma imkânı hiç kullanılmadan kaybolur.
Özetle, arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır sorusunun cevabı uyuşmazlığın türüne bağlıdır. Dava şartı dosyalarda adliyedeki büroya, ihtiyari dosyalarda seçtiğiniz arabulucuya başvurursunuz. Her iki yolda da karşı tarafı ve yetkili yeri doğru belirlemek, belgeleri ilk toplantıdan önce hazırlamak ve anlaşma metnini dikkatle yazmak, sürecin anlamlı bir müzakereye dönüşmesini sağlar.
Kendi durumunuz hakkında görüş almak isterseniz, Karanfiloğlu Hukuk Bürosu, İstanbul'da Türk ve yabancı müvekkillere Türkiye genelinde hizmet veren kayıtlı bir hukuk bürosudur. Bize telefon veya WhatsApp ile +90 532 659 35 11 numarasından, e-posta ile karanfiloglu.lawyer@gmail.com adresinden ulaşabilir ya da Merkez Mah. Hasat Sk. No:12, 34384 Şişli / İstanbul adresindeki büromuzu ziyaret edebilirsiniz. Durumunuzu görüşmek için bizimle iletişime geçin.
Dava şartı arabuluculukta başvuru, kural olarak yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır; büro bir arabulucu görevlendirir. İhtiyari arabuluculukta ise sicile kayıtlı bir arabulucuyu kendiniz seçer ve doğrudan ona başvurursunuz. Bazı uyuşmazlık türlerinde e-Devlet veya UYAP üzerinden elektronik başvuru da mümkündür.
İhtiyari arabuluculuk, kanunun zorunlu tutmadığı bir uyuşmazlıkta tarafların kendi istekleriyle arabulucuya gitmesidir. Arabulucuyu taraflar seçer, ücreti de kural olarak taraflar öder. Zorunlu arabuluculukta ise arabulucuya gitmeden dava açılamaz ve arabulucuyu kural olarak adliyedeki büro görevlendirir.
Evet, 1 Eylül 2023'ten itibaren komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar HUAK m. 18/B uyarınca dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Gürültü, koku veya taşkın kullanım gibi bir şikâyet için dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız gerekir. Kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar için de aynı kural geçerlidir.
Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa iki saatlik ücret kural olarak Hazine'den karşılanır ve sonradan açılan davada haksız çıkan taraftan tahsil edilebilir. Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Tutarlar her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir.
Evet. Karşı taraf katılmazsa arabulucu son tutanağı düzenler ve bu tutanakla dava açabilirsiniz. Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile kural olarak yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Dava şartı arabuluculukta süre iş, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hukuku uyuşmazlıklarında üç hafta (en fazla bir hafta uzatma), ticari uyuşmazlıklarda altı haftadır (en fazla iki hafta uzatma). Diğer dava şartı dosyalarında kesin süreyi arabulucudan teyit etmek yerinde olur; bazı dosyalar tek toplantıda da sonuçlanabilir. İhtiyari arabuluculukta takvimi taraflar belirler.
Hayır, taraflar toplantıya bizzat katılabilir. Ancak anlaşma belgesi taraflar ve avukatları ile arabulucu tarafından birlikte imzalanırsa, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Ayrıca alacağın doğru hesaplanması ve metnin icra edilebilir yazılması için avukat desteği çoğu zaman pratik bir fark yaratır.
Hayır, anlaşma belgesinde yer alan konular hakkında taraflar sonradan dava açamaz. Belgede yer almayan talepler için dava yolu açık kalabilir. Bu nedenle hangi alacakların anlaşmaya dahil olduğunun metinde tek tek yazılması önemlidir.
Av. Kaan Karanfiloğlu, İstanbul merkezli ve Türk ve yabancı müvekkillere Türkiye genelinde hizmet veren kayıtlı bir hukuk bürosu olan Karanfiloğlu Hukuk Bürosu'nun kurucusudur. İstanbul Barosu'na (Sicil No. 58270) ve Türkiye Barolar Birliği'ne (No. 133074) kayıtlı avukat ve kayıtlı arabulucudur (Arabulucu Sicil No. 41909). 2017'den bu yana Türkiye'de avukatlık yapmaktadır. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 2016 yılında mezun olmuştur. Müvekkillerine Türkçe, İngilizce ve Fransızca danışmanlık vermekte; büro, Rusça ve Çince konuşan müvekkillere ise büroda çalışan anadili Rusça ve Çince olan danışmanlar aracılığıyla hizmet vermektedir.
Sorumluluk reddi: Bu makale Türk hukuku hakkında genel bilgi sunar ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kanunlar, yönetmelikler, resmi ücretler ve usuller zaman içinde değişir ve her durum farklıdır. Kendi özel durumunuz hakkında görüş almak için lütfen yetkin bir avukata danışın. Bu makaledeki bilgilere dayanılmasından doğabilecek herhangi bir zarar için sorumluluk kabul edilmez.
Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Alternatif uyuşmazlık çözümü yöntemlerinden biri olan arabuluculuk, son yıllarda Karanfiloğlu Hukuk Bürosu olarak da gözlemlediğimiz üzere,...
Arabuluculuk süreçleri, adeta iki taraf arasında köprü kurmak gibidir. Taraflar arası anlaşmazlık durumlarında, bu süreç tarafların hak ve...
Arabuluculuk, günümüzün hızlı ve karmaşık dünyasında, uyuşmazlık çözümü için popüler bir yol haline gelmiştir.