Tahkim ve Tenfiz Avukatı

Bu sayfa, Türk bir karşı tarafla uyuşmazlığı olan yabancı şirketler ile elinde yabancı bir hakem kararı veya yabancı mahkeme kararı bulunan şirket ve kişiler içindir. Tahkim şartını yazıyor, tahkimi başlatıyor ve yürütüyoruz; yabancı kararın Türkiye'de tanınması veya tenfizi için asliye ticaret ya da asliye hukuk mahkemesinde dava açıyor, ardından borçlunun Türkiye'deki malvarlığına karşı icra takibini yürütüyoruz.

Bir kararın yurt dışında alınmış olması, Türkiye'de kendiliğinden uygulanacağı anlamına gelmez. Kararın Türk mahkemesince tenfiz edilmesi gerekir. İyi haber şu: şartlar bellidir ve doğru hazırlanmış bir dosyada mahkeme, kural olarak, uyuşmazlığın esasını yeniden incelemez.

Tahkim ve tenfiz avukatına ne zaman ihtiyaç duyarsınız?

Uygulamada bize gelen dosyalar birkaç tipik durumda toplanır:

• Yabancı şirket, Türk karşı taraf: Türk bir tedarikçi, distribütör veya yükleniciyle sözleşme imzalamak üzeresiniz ya da uyuşmazlık zaten çıkmış durumda. Tahkim şartının Türkiye'de uygulanabilir olup olmadığını bilmek istiyorsunuz.
• Yurt dışında kazanılmış bir hakem kararı: Londra, Paris, Cenevre veya başka bir yerde verilmiş bir karar var, ancak borçlunun parası, gayrimenkulü veya alacakları Türkiye'de.
• Yabancı mahkeme kararı: Bir alacak, tazminat, ticari uyuşmazlık veya aile hukuku kararı yurt dışında kesinleşmiş ve Türkiye'de icraya konulması gerekiyor.
• Türk şirketi, yabancı karar: Aleyhinize yurt dışında bir karar verilmiş ve Türkiye'de tenfiz davası açılmış. Savunmanızı ve itiraz sebeplerinizi zamanında ortaya koymanız gerekiyor.
• Türkiye'de görülen tahkim: Yeri Türkiye olan ve yabancılık unsuru taşıyan bir tahkimde taraf ya da vekil olarak sürecin yönetilmesi.

Uyuşmazlık henüz tahkime gitmeden önce çözülebiliyorsa, arabuluculuk da masada tutulması gereken bir seçenektir. Kademeli uyuşmazlık çözüm şartları bu ikisini birleştirir.

Türkiye'de tahkimin hukuki çerçevesi

Türk hukukunda tahkim iki ana rejime ayrılır. Hangisinin uygulanacağı, ilk bakışta sanıldığından daha önemlidir.

• 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK): Tahkim yeri Türkiye olan ve uyuşmazlıkta yabancılık unsuru bulunan durumlarda uygulanır. Taraflar veya hakem kurulu bu Kanunun uygulanmasını da seçebilir. Yabancılık unsuru, örneğin taraflardan birinin yurt dışında yerleşik olması ya da sermayenin yurt dışından gelmesi gibi hallerde ortaya çıkar.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) tahkim hükümleri: Yabancılık unsuru bulunmayan iç tahkim için uygulanır.
• 1958 tarihli New York Sözleşmesi: Türkiye, yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin bu Sözleşmeye taraftır. Türkiye, bildiğimiz kadarıyla, Sözleşmeyi karşılıklılık ve ticari nitelik çekinceleriyle onaylamıştır. Bu nedenle kararın verildiği ülkenin de Sözleşmeye taraf olması ve uyuşmazlığın Türk hukukuna göre ticari sayılması önem taşır.
• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK): Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi ile New York Sözleşmesi kapsamına girmeyen yabancı hakem kararları için usul ve şartları düzenler.

Kurumsal tahkimde sık karşılaşılan iki örnek İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) ve Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) Tahkim Divanıdır. ISTAC'ın işleyişi için İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) el kitabımıza, uluslararası tahkimin Türkiye'deki uygulaması için bu rehbere bakabilirsiniz.

Tahkim şartının yazılması ve tahkimin başlatılması

Sorunların çoğu sözleşme imzalanırken başlar. Kötü yazılmış bir tahkim şartı, yıllar sonra tenfiz aşamasında karşınıza çıkar.

İyi bir tahkim şartında bulunması gerekenler

• Uyuşmazlığın tahkimle çözüleceğine dair açık ve kesin irade ("tahkime gidilebilir" gibi seçimlik ifadeler tartışma yaratır).
• Kurumsal tahkim mi, ad hoc tahkim mi; kurum seçildiyse kurumun tam adı ve kuralları.
• Tahkim yeri, tahkim dili ve hakem sayısı.
• Sözleşmeye uygulanacak hukuk.
• Varsa önce müzakere veya arabuluculuk aşaması ve süresi.

Tahkim anlaşması yazılı olmalıdır. Ayrıca her uyuşmazlık tahkime elverişli değildir: Türkiye'deki taşınmazlar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklar ve tarafların serbestçe tasarruf edemediği konular, kural olarak, tahkime götürülemez. Sözleşmenin konusu bu alana yakınsa şartı yazmadan önce değerlendirme yapılmalıdır.

Tahkimin başlatılması

1. Sözleşmedeki ön koşulların (bildirim, müzakere, arabuluculuk) yerine getirildiğinin belgelenmesi.
2. Kurumsal tahkimde, seçilen kuruma (örneğin ISTAC veya ICC) kurum kurallarına uygun tahkim talebinin sunulması ve başvuru masraflarının ödenmesi; ad hoc tahkimde karşı tarafa tahkim talebinin bildirilmesi.
3. Hakem seçimi ve hakem kurulunun oluşturulması.
4. Gerekirse Türk mahkemesinden veya hakem kurulundan ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz talep edilmesi.
5. Dilekçeler, deliller, duruşma ve nihai karar.

MTK veya HMK kapsamında Türkiye'de verilen bir hakem kararına karşı yalnızca sınırlı sebeplerle ve kısa, hak düşürücü bir süre içinde iptal davası açılabilir. Bu süre kaçırılırsa, karara itiraz imkânı büyük ölçüde ortadan kalkar. Ticari uyuşmazlıklarda dava ile tahkimi karşılaştırmak için ticari uyuşmazlık rehberimize göz atabilirsiniz.

Yabancı hakem kararlarının tenfizi: adım adım

Yurt dışında verilmiş bir hakem kararı Türkiye'de ancak tenfiz kararıyla icra edilebilir. Süreç kabaca şöyle işler:

1. Ön inceleme: Kararın verildiği ülkenin New York Sözleşmesine taraf olup olmadığı, uyuşmazlığın ticari niteliği, kararın taraflar için bağlayıcı hale gelip gelmediği ve borçlunun Türkiye'deki malvarlığı kontrol edilir.
2. Belgelerin hazırlanması: Hakem kararının ve tahkim anlaşmasının aslı veya onaylı örneği, apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercüme hazırlanır.
3. Tenfiz davasının açılması: Dava, kural olarak, ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme taraflarca kararlaştırılmamışsa, genellikle aleyhine tenfiz istenen tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, bu yoksa tenfize konu malvarlığının bulunduğu yer mahkemesidir.
4. Tebligat ve savunma: Dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf, New York Sözleşmesinde sayılan sınırlı sebeplere dayanabilir: geçersiz tahkim anlaşması, savunma hakkının kullandırılmaması, hakemlerin yetkisini aşması, usulsüz kurul veya usul, kararın bağlayıcı olmaması ya da iptal edilmiş olması.
5. Mahkemenin re'sen incelediği hususlar: Uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olması ve kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.
6. Karar ve kanun yolları: Tenfiz kararına karşı istinaf ve temyiz yolları açıktır.
7. İcra: Tenfiz kararı ile icra dairesinde ilamlı icra takibi başlatılır ve borçlunun banka hesapları, taşınmazları, araçları ve alacakları üzerine haciz uygulanır. İlamlı icra takibi bu aşamanın temel aracıdır.

Ayrıntılı dilekçe yapısı için yabancı hakem kararının tenfizi davası yazımızı okuyabilirsiniz.

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi

Yabancı mahkeme kararları için MÖHUK uygulanır. Tenfiz, kararın icra edilebilmesi içindir. Tanıma ise kararın kesin hüküm veya kesin delil etkisinden yararlanmayı sağlar; örneğin yabancı bir boşanma kararının nüfus kaydına işlenmesi gibi. Tenfiz davası, kural olarak, asliye hukuk mahkemesinde, ticari nitelikteki kararlarda ise asliye ticaret mahkemesinde açılır.

Mahkeme başlıca şu şartları arar:

• Kararın, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması.
• Türkiye ile karar ülkesi arasında karşılıklılık bulunması: bir antlaşma, kanun hükmü veya fiili uygulama yoluyla.
• Kararın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması.
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.
• Davalının usulüne uygun çağrılmış, temsil edilmiş ve savunma hakkının kullandırılmış olması (davalının bu yönde itiraz etmesi halinde incelenir).

Karşılıklılık, uygulamada en çok zaman alan şarttır; bazı ülkeler için Yargıtay uygulaması yerleşmiştir, bazıları için ise ilgili ülkenin hukukuna ilişkin araştırma gerekir. Süreci adım adım anlattığımız yabancı mahkeme kararlarının tenfizi rehberine ve aile hukuku kararları için yabancı boşanma kararlarının tanınması yazısına bakabilirsiniz.

Gerekli belgeler

• Hakem kararının veya mahkeme kararının aslı ya da usulüne uygun onaylı örneği.
• Mahkeme kararlarında, kararın kesinleştiğini gösteren yazı veya şerh.
• Hakem kararlarında tahkim anlaşmasının veya tahkim şartını içeren sözleşmenin aslı ya da onaylı örneği.
• Belgeler üzerinde apostil (Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülkeler) veya diğer ülkeler için konsolosluk onayı.
• Tüm belgelerin yeminli tercüman tarafından yapılmış ve gerektiğinde noter onaylı Türkçe tercümeleri.
• Yurt dışında düzenlenip apostillenmiş veya Türk konsolosluğunda düzenlenmiş vekaletname.
• Şirket taraflarda, imza yetkisini ve şirketin varlığını gösteren güncel ticaret sicili belgeleri.

Yabancı davacıdan, kural olarak, yargılama giderleri için teminat istenebilir. Taraf olunan uluslararası sözleşmeler veya karşılıklılık bu yükümlülükten muafiyet sağlayabilir; bu durum dosya bazında kontrol edilir.

Süreç ne kadar sürer?

Kesin bir süre vermek mümkün değil. Yine de aşamalar genellikle şöyle ilerler:

• Belge hazırlığı: Apostil, tercüme ve vekaletname için çoğu zaman birkaç hafta.
• İlk derece: Tenfiz davası basit yargılama usulüne tabidir. Karşı taraf Türkiye'deyse ilk derece kararı genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında çıkar. Yurt dışına tebligat gerekiyorsa bu süre belirgin şekilde uzayabilir.
• İstinaf ve temyiz: Karşı taraf kanun yoluna başvurursa, mahkemelerin iş yüküne bağlı olarak bir yıl veya daha fazla ek süre gerekebilir.
• İcra: Malvarlığı tespit edilmişse haciz işlemleri hızlı başlayabilir; satış aşaması ise malın türüne göre aylar sürebilir.

Mahkeme harçları ve masraflar her yıl güncellenir ve dava değerine göre değişir; güncel tutarlar dosya açılmadan önce ayrıca hesaplanır.

Büromuzun bu dosyalarda yaptığı işler

• Sözleşme ve tahkim şartının Türk hukuku açısından değerlendirilmesi ve yeni şartların yazılması.
• Kararın tenfiz edilebilirliğine ilişkin ön değerlendirme: karşılıklılık, kesinleşme, kamu düzeni ve savunma hakkı yönünden risk analizi.
• Borçlunun Türkiye'deki malvarlığına ilişkin, hukuken mümkün olan sorgulamaların yapılması.
• Tenfiz veya tanıma dilekçesinin hazırlanması, belgelerin tercüme ve onay sürecinin takibi.
• Asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesinde ve kanun yolu aşamalarında temsil.
• Gerektiğinde ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir talepleri.
• Tenfiz kararına dayanarak icra takibinin başlatılması ve haciz işlemlerinin izlenmesi.
• Aleyhine tenfiz istenen Türk şirketleri için savunma ve itiraz sebeplerinin hazırlanması.

Yurt dışındaki müvekkiller için süreç, apostilli vekaletname ile Türkiye'ye gelmeden yürütülebilir. Türkçe, İngilizce ve Fransızca çalışıyoruz. Ticari sözleşmeler ve şirket uyuşmazlıkları için ticaret hukuku hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Belirsiz tahkim şartı: Var olmayan bir kurumun adı veya "tahkim ya da mahkeme" gibi seçimlik ifadeler. Çözüm: kurumun resmi adını ve model şartını kullanmak.
• Eksik belge: Tahkim anlaşmasının onaylı örneğinin veya kesinleşme şerhinin eklenmemesi. Bu, davayı aylarca uzatabilir.
• Tercümede hata: Hüküm fıkrasında para birimi, faiz veya taraf unvanındaki bir yanlışlık, icra aşamasında sorun yaratır. Tercümeyi hukukçuya kontrol ettirin.
• Malvarlığını kaçırma riskini görmezden gelmek: Tenfiz davası açıldığında borçlu hazırlıklı hale gelebilir. Şartları varsa ihtiyati haciz baştan değerlendirilmelidir.
• Aleyhinize açılan davada süreleri kaçırmak: Türk tarafın itiraz sebeplerini zamanında ve somut delillerle ileri sürmemesi, sonradan telafi edilemeyebilir.

Bir dosya hakkında değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yabancı bir hakem kararı Türkiye'de doğrudan icraya konulabilir mi?

Hayır. Yabancı hakem kararı, önce Türk mahkemesinde tenfiz edilmelidir. Tenfiz kararından sonra icra dairesinde ilamlı icra takibi başlatılabilir.

Tenfiz davası hangi mahkemede açılır?

Ticari uyuşmazlıklarda genellikle asliye ticaret mahkemesi, diğer konularda asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili yer, kural olarak, aleyhine tenfiz istenen tarafın Türkiye'deki yerleşim yeridir; hakem kararlarında tarafların seçtiği yer veya malvarlığının bulunduğu yer de önem taşır.

Türk mahkemesi davanın esasını yeniden inceler mi?

Kural olarak hayır. Mahkeme kararın doğru olup olmadığını değil, kanunda ve New York Sözleşmesinde sayılan şartların bulunup bulunmadığını inceler. Kamu düzeni denetimi de dar yorumlanır.

Karşılıklılık şartı nasıl ispatlanır?

İki ülke arasında bir antlaşma varsa bu yeterli olabilir. Yoksa karar ülkesinin hukukunda Türk kararlarının tenfizine imkân veren bir kural veya fiili uygulama bulunduğu gösterilir. Uygulamada mahkeme bu konuda resmi kurumlardan bilgi isteyebilir.

Türkiye'de görülen bir tahkimde ISTAC veya ICC seçmek zorunlu mu?

Hayır. Taraflar ISTAC, ICC veya başka bir kurumu seçebilir ya da ad hoc tahkim üzerinde anlaşabilir. Önemli olan şartın açık ve uygulanabilir olmasıdır.

Türkiye'ye gelmeden tenfiz davası açabilir miyim?

Evet. Yurt dışında apostilli olarak veya Türk konsolosluğunda düzenlenen bir vekaletname ile dava ve icra süreci vekil aracılığıyla yürütülebilir. Duruşmalara kişisel katılım genellikle gerekmez.

Yabancı mahkemenin verdiği faiz ve masraflar da tenfiz edilir mi?

Kararın hüküm fıkrasında açıkça yer alan faiz ve yargılama giderleri, kural olarak, tenfiz talebine dahil edilebilir. Faiz oranının kamu düzeniyle ilişkisi ve hesaplama yöntemi dosya bazında değerlendirilir.

Aleyhime yurt dışında verilen bir karara karşı Türkiye'de ne yapabilirim?

Tenfiz davasında savunma hakkınızın ihlal edildiğini, tahkim anlaşmasının geçersiz olduğunu veya kararın kamu düzenine aykırı olduğunu ileri sürebilirsiniz. Bu itirazların somut delille ve süresinde yapılması gerekir.