Türkiye'de Mirasın Reddi: Süre ve İşlemler
Türkiye'de mirasın reddi, sulh hukuk mahkemesine genellikle üç ay içinde yapılan şartsız bir beyan gerektirir.
Yazar: Avukat Kaan Karanfiloğlu
· · 14 dk okuma

Türkiye'de alacak tahsilatı, borçluya yapılan ödeme çağrısıyla başlar; ödeme gelmezse icra dairesi aracılığıyla zorla tahsile dönüşür. Elinizdeki belgeye göre ilamsız icra takibi, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ya da ilamlı icra seçilir. Borçlu itiraz ederse itirazın kaldırılması veya itirazın iptali davası açılır, takip kesinleşince haciz ve satış yapılır.
Bu yazıda alacak tahsilatı nasıl yapılır sorusunu adım adım ele alıyoruz. Hem Türk şirketleri ve bireyler hem de Türkiye'deki bir şirketten parasını alamayan yabancı şirketler için yazdık. Doğru yolu seçmek, süreleri kaçırmamak ve masrafı baştan hesaplamak sonucu doğrudan etkiler.
Alacak tahsilatında izlenecek yol, alacağın dayandığı belgeye ve borçlunun alacağı tartışıp tartışmayacağına göre belirlenir. Aşağıdaki tablo başlıca seçenekleri yan yana koyar.
| Yol | Ne zaman kullanılır | Dayanak | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Noter ihtarnamesi | Vadesi belli olmayan borçta borçluyu temerrüde düşürmek veya son uyarıyı yapmak | 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 117 | Zorunlu değildir; faizin başlangıcını ve tebliği ispatlamayı kolaylaştırır |
| İlamsız icra takibi (genel haciz yolu) | Fatura, sözleşme, cari hesap gibi her türlü para alacağı | İİK m. 42 vd., Örnek 7 ödeme emri | Borçlu yedi gün içinde gerekçe göstermeden itiraz ederek takibi durdurabilir |
| Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu | Çek, bono veya poliçe | İİK m. 167 vd., Örnek 10 ödeme emri | İtiraz beş gün içinde icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz |
| İlamlı icra | Mahkeme kararı veya ilam niteliğinde belge | İİK m. 24 vd. | Borçlunun itiraz imkanı sınırlıdır |
| İtirazın kaldırılması | Borçlu itiraz etti, alacak İİK m. 68'de sayılan bir belgeye dayanıyor | İİK m. 68, icra mahkemesi | İtirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde istenir |
| İtirazın iptali davası | Borçlu itiraz etti, belge m. 68 şartlarını taşımıyor | İİK m. 67, genel mahkeme | Bir yıllık dava süresi; likit alacakta icra inkar tazminatı |
| Alacak davası | Takip yapmadan doğrudan hüküm almak | TBK ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu | Ticari para alacaklarında önce arabuluculuk şarttır |
Bu yollar birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman bir zincirin halkalarıdır. İhtarname takibe, takip itiraza, itiraz davaya, dava da ilamlı icraya dönüşebilir.
İcra takibinden önce ihtarname göndermek kanunen şart değildir, ama birçok dosyada işe yarar. Vadesi belirlenmemiş bir borçta borçlu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m. 117) ve temerrüt faizi bu tarihten işlemeye başlar. Vade günü sözleşmede belirlenmişse ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur. Noter kanalıyla gönderilen ihtarname, tebliğ tarihini resmi olarak kanıtlar.
İhtarnamede alacağın kaynağını, tutarını, faiz talebini ve makul bir ödeme süresini açıkça yazın.
Arabuluculuk ayrı değerlendirilmelidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 5/A uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu şart dava içindir: icra takibi başlatmak için arabulucuya gitmek gerekmez. Ancak borçlu ödeme emrine itiraz eder ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse, itirazın iptali davasından önce de arabulucuya başvurmak dava şartıdır: 1 Eylül 2023 tarihinden bu yana TTK m. 5/A, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da açıkça saymaktadır. Arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Konunun ayrıntısı için ticari alacak davası yazımıza, ticari uyuşmazlıklardaki genel çerçeve için ticaret hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Arabuluculukta anlaşma sağlanır ve anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınırsa, bu belge ilam niteliğinde olur ve doğrudan ilamlı icraya konulabilir. Ticari arabuluculuk genellikle birkaç hafta içinde sonuçlanır. Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
İlamsız icra takibi, elinde mahkeme kararı olmayan alacaklının Türkiye'de en sık başvurduğu tahsil yoludur. Yazılı bir belgeye dayanmayan alacaklar için de kullanılabilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 42 ve devamında düzenlenen genel haciz yolunda süreç şöyle işler:
Takip talebinde asıl alacak, işlemiş faiz, faizin türü ve başlangıç tarihi ayrı ayrı gösterilmelidir. Fazla istenen bir kalem itiraza gerekçe olur. Eksik gösterilen faiz ise kural olarak aynı takipte sonradan genişletilemez. Ödenmeyen kira alacağında, kira bedeli ile tahliyeyi birlikte isteyen ayrı bir takip türü vardır: tahliye talepli icra takibi.
Alacak çek, bono veya poliçeye dayanıyorsa İİK m. 167 ve devamında düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yolu genellikle daha etkilidir. Borçluya Örnek 10 ödeme emri gönderilir. Ödeme süresi on gün, itiraz süresi beş gündür ve itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168). Asıl fark şudur: borçlunun itirazı, icra mahkemesi takibin durdurulmasına karar vermedikçe takibi kendiliğinden durdurmaz. Senedin kambiyo senedi şartlarını taşıması ve zamanaşımına uğramamış olması gerekir. Ayrıntılar için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu yazımıza bakabilirsiniz.
Alacak bir mahkeme kararına veya ilam niteliğindeki bir belgeye bağlanmışsa ilamlı icra takibi yapılır. Borçluya icra emri gönderilir. Borçlunun itiraz imkanı, borcun ödendiği veya zamanaşımına uğradığı gibi sınırlı sebeplerle daraltılmıştır. Para alacağına ilişkin kararlar kural olarak kesinleşme beklenmeden icraya konulabilir. Süreç ilamlı icra takibi nedir yazımızda ayrıca anlatılıyor.
Borçlu ilamsız takipte ödeme emrine süresinde itiraz ederse takip durur ve alacaklının önünde iki ana yol vardır: icra mahkemesinde itirazın kaldırılması ya da genel mahkemede itirazın iptali davası. Hangisinin seçileceği elinizdeki belgeye bağlıdır.
Alacak, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir senede ya da resmi bir kurumun yetkisi dahilinde verdiği bir belgeye dayanıyorsa, alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Başvuru süresi, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı aydır. İcra mahkemesi belge üzerinden karar verir ve geniş bir yargılama yapmaz. Bu yüzden genellikle daha kısa sürer. Belge kanundaki şartları taşımıyorsa talep reddedilir ve zaman kaybedilir.
Belge bu şartları taşımıyorsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açar. Ticari uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Bu davada alacak her türlü delille ispatlanabilir; hangi tarafın neyi ispatlayacağı için alacak davasında ispat yükü yazımız yol gösterir. Dava kabul edilirse takip kaldığı yerden devam eder.
Alacak likit, yani tutarı belli veya belirlenebilir nitelikteyse, mahkeme alacaklının talebi üzerine haksız itiraz eden borçluyu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum eder. Takip haksız ve kötü niyetliyse aynı oranda tazminat alacaklı aleyhine de verilebilir.
Bir yıllık süre kaçırılsa bile alacak sona ermez. Zamanaşımı dolmadıkça genel hükümlere göre alacak davası açılabilir; ancak bu durumda mevcut takip devam ettirilemez ve icra inkar tazminatı istenemez. Dava sürecini Türkiye'de alacak davası nasıl açılır yazımızda anlattık. Hangi yolun sizin dosyanıza uyduğu, belgenin niteliğine, borçlunun itiraz gerekçesine ve alacağın ticari olup olmadığına bağlıdır; bir avukat bunu kısa bir görüşmede değerlendirebilir.
İhtiyati haciz, borçlunun mallarını elden çıkarmasını önlemek için takip veya dava sonuçlanmadan bu mallara geçici olarak el konulmasıdır. İİK m. 257'ye göre vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacakları için istenebilir. Vadesi gelmemiş alacakta ise ancak borçlunun belli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu mallarını kaçırma, kendisi kaçma veya alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapma hazırlığı içindeyse mümkündür.
Talep mahkemeye yapılır. Mahkeme alacağın varlığı ve haciz sebebi hakkında kanaat getirmelidir; tam ispat aranmaz, yaklaşık ispat yeterlidir. Alacaklı kural olarak mahkemenin belirlediği tutarda teminat gösterir. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz.
Takipten veya davadan önce ihtiyati haciz uygulanmışsa alacaklı, haczin uygulanmasından (uygulamada hazır değilse tutanağın kendisine tebliğinden) itibaren yedi gün içinde takip başlatmalı veya dava açmalıdır. Aksi halde haciz kendiliğinden kalkar. İhtiyati hacizden sonra başlatılan ilamsız takipte borçlu ödeme emrine itiraz ederse, haczin korunması için alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemeli veya dava açmalıdır (İİK m. 264); bu durumda İİK m. 67'deki bir yıllık süreye güvenmek ihtiyati haczin düşmesine yol açabilir. Ticari uyuşmazlıklarda bu süre içinde arabuluculuk başvurusunun etkisi ayrıca kontrol edilmelidir. Haksız çıkan bir ihtiyati haciz nedeniyle borçlunun uğradığı zarardan alacaklı sorumlu olabilir.
Takip kesinleştikten sonra alacak tahsilatının sonucunu belirleyen şey, borçlunun haczedilebilir mal varlığıdır. Kesinleşmiş bir takip, borçlunun hiçbir malı yoksa tek başına para getirmez. Bu nedenle araştırmanın takipten önce başlaması gerekir.
Takip açıldıktan sonra UYAP üzerinden yapılan sorgular ve başlıca araştırma kaynakları şunlardır:
Haciz talebi kural olarak ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m. 78). Bankalara ve borçlunun alacaklı olduğu üçüncü kişilere İİK m. 89 uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilir. Süresinde itiraz etmeyen üçüncü kişi, borcu kendi borcu gibi ödemekle karşı karşıya kalabilir. Maaş haczinde ücretin en az dörtte biri haczedilebilir; kanun bazı malları ise haczedilemez saymıştır.
Haczedilen mal satılmadıkça alacak tahsil edilmiş olmaz. Alacaklı kanundaki süreler içinde satış istemezse haciz düşer. Satış, değer tespitinden sonra elektronik ortamda da yürütülen açık artırmayla yapılır ve elde edilen bedel sıra cetveline göre dağıtılır. Taşınmazda önceki ipotek ve hacizler önce pay alabilir; bu yüzden tapu kaydı satış istemeden önce incelenmelidir.
Borçlu tacirse alacaklı, haciz yerine iflas yolunu da değerlendirebilir. Borçlu konkordato mühleti aldıysa takipler kural olarak durur ve yeni takip yapılamaz. Bu durumda alacaklının hakları için konkordato süreci ve alacaklı hakları yazımıza ve iflas ve konkordato sayfamıza bakabilirsiniz.
Yabancı bir şirket, Türk borçlusundan olan alacağını Türk alacaklılarla aynı yollarla takip edebilir; fark, belgelerin hazırlanmasında ve bazı usul kurallarındadır. Uygulamada takip ve dava Türkiye'deki bir avukat aracılığıyla yürütülür ve şirket yetkililerinin Türkiye'ye gelmesi genellikle gerekmez.
Yabancı müvekkiller adına İstanbul'da yürüttüğümüz dosyalarda en sık gecikme sebebi, vekaletnamedeki yetkilerin eksik yazılmasıdır. İcra takibi yapma, sulh, feragat ve tahsil edilen parayı alma (ahzu kabz) yetkileri açıkça yer almalıdır.
Para borcunu zamanında ödemeyen borçlu temerrüt faizi öder (TBK m. 120). Oran sözleşmede belirlenmemişse 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun uygulanır. Ticari işlerde alacaklı, uygulamada Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı orana dayanan ticari temerrüt faizi isteyebilir. Yabancı para alacaklarında farklı bir faiz kuralı uygulanır. Oranlar dönem dönem değiştiği için takip tarihindeki oran ayrıca kontrol edilmelidir.
Zamanaşımına uğramış bir alacak için takip başlatılabilir, ancak borçlu zamanaşımını ileri sürerse alacak tahsil edilemez. Genel zamanaşımı süresi on yıldır (TBK m. 146). Kira ve faiz gibi dönemsel edimlerde, vekalet, komisyon ve acentelik ilişkilerinden doğan bazı alacaklarda süre beş yıldır (TBK m. 147). Kambiyo senetlerinde süreler çok daha kısadır; örneğin çekte zamanaşımı ibraz süresinin bitiminden itibaren altı aydır. İcra takibi zamanaşımını keser. Ayrıntılar için alacak davasında zamanaşımı rehberimize bakabilirsiniz.
İcra takibinde peşin harç, başvurma harcı, vekalet suret harcı ve tebligat giderleri ödenir. Dava açılırsa mahkeme harçları, bilirkişi ve tanık giderleri eklenir. Harçların bir kısmı alacak tutarına oranla hesaplanır ve tarifeler her yıl yeniden belirlenir; güncel tutarlar Harçlar Kanunu tarifelerinden, Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından kontrol edilmelidir. Takip veya dava kazanılırsa giderler ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekalet ücreti borçluya yükletilir. Borçlunun ödeme gücü yoksa bu kalemler de tahsil edilemeyebilir.
Alacak tahsilatının ne kadar süreceğinin tek bir cevabı yoktur. Uygulamada genellikle şu tablo görülür:
Alacak tahsilatındaki kayıpların çoğu hukuki bir eksiklikten değil, yanlış sıralamadan kaynaklanır. Karanfiloğlu Hukuk Bürosu olarak İstanbul'da üstlendiğimiz dosyalarda en sık gördüğümüz durum, borçlunun mal varlığı hiç araştırılmadan takibe başlanmış olmasıdır.
Özetle Türkiye'de alacak tahsilatı, belgeye uygun takip yolunu seçmek, itiraz halinde süreleri kaçırmamak ve takibi gerçekten tahsil edilebilir bir mal varlığına yöneltmeye bağlıdır; sonuç ise borçlunun ödeme gücüne göre dosyadan dosyaya değişir. Ticari alacaklarda arabuluculuk, yabancı alacaklılarda vekaletname ve teminat konuları baştan planlanmalıdır.
Kendi durumunuza ilişkin tavsiye almak isterseniz Karanfiloğlu Hukuk Bürosu, İstanbul'da faaliyet gösteren ve Türkiye genelinde yabancı ve Türk müvekkillere hizmet veren kayıtlı bir hukuk bürosudur. Bize telefon veya WhatsApp aracılığıyla +90 532 659 35 11 numarasından, e-posta ile karanfiloglu.lawyer@gmail.com adresinden ulaşabilir ya da Merkez Mah. Hasat Sk. No:12, 34384 Şişli, İstanbul adresimizi ziyaret edebilirsiniz. Durumunuzu görüşmek için bizimle iletişime geçin.
Türkiye'de alacak tahsilatı, borçlu ödeme yapmazsa icra dairesinde takip başlatılarak yapılır. Belgesiz veya fatura alacağında ilamsız takip, çek ve bonoda kambiyo takibi, mahkeme kararında ilamlı icra kullanılır. Takip kesinleşince borçlunun mallarına haciz konur ve satış yapılır.
İlamsız icra takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. Kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır. Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir.
Hayır, icra takibi başlatmak için arabuluculuk şart değildir. Arabuluculuk, ticari para alacaklarında dava açmadan önce aranır (TTK m. 5/A). Borçlu itiraz eder ve itirazın iptali davası açılacaksa, ticari uyuşmazlıklarda bu davadan önce de arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A).
İtirazın kaldırılması, alacak noterce onaylı veya imzası ikrar edilmiş bir senet ya da resmi belgeye dayanıyorsa icra mahkemesinden altı ay içinde istenir. İtirazın iptali ise her türlü delille genel mahkemede bir yıl içinde açılan bir davadır.
İcra inkar tazminatı, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere belirlenir. İtirazın iptali davasında alacak likitse, alacaklının talebi üzerine haksız itiraz eden borçlu aleyhine hükmedilir. Takip haksız ve kötü niyetliyse alacaklı da aynı tazminata mahkum edilebilir.
Evet. Yabancı şirket, Türkiye'de bir avukata apostilli ve tercümeli vekaletname vererek icra takibi başlatabilir. Alacak yabancı para üzerinden istenebilir. Dava ve takiplerde teminat istenip istenmeyeceği karşılıklılığa ve uluslararası sözleşmelere göre değişir.
Borçlunun haczedilebilir malı yoksa takip devam etse bile tahsilat yapılamaz. Ancak takip zamanaşımını keser ve borçlunun ileride edineceği mallara, maaşına veya alacaklarına haciz konulabilir. Bu yüzden mal varlığı araştırması tekrarlanmalıdır.
Kural olarak evet. İhtiyati haciz isteyen alacaklı, borçlunun olası zararlarına karşı mahkemenin belirlediği tutarda teminat gösterir. Alacak bir mahkeme kararına dayanıyorsa teminat aranmaz. Teminat tutarı dosyanın özelliğine göre mahkemece takdir edilir.
Kaan Karanfiloğlu, Türkiye genelinde Türk ve uluslararası müvekkillere hizmet veren İstanbul merkezli kayıtlı bir hukuk bürosu olan Karanfiloğlu Hukuk Bürosu'nun kurucusudur. İstanbul Barosu'na kayıtlı bir avukattır (Sicil No. 58270) ve Türkiye Barolar Birliği üyesidir (No. 133074); 2017'den bu yana Türkiye'de avukatlık yapmaktadır. Aynı zamanda kayıtlı arabulucudur (Sicil No. 41909). Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 2016 yılında mezun olmuştur ve müvekkillere Türkçe, İngilizce ve Fransızca danışmanlık vermektedir; büro ayrıca Rusça ve Çince konuşan müvekkillere büro bünyesindeki anadili düzeyindeki danışmanlar aracılığıyla hizmet vermektedir.
Yasal Uyarı: Bu makale Türk hukukuna ilişkin genel bilgi sunmakta olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Yasalar, yönetmelikler, resmi ücretler ve prosedürler zaman içinde değişmekte ve her durum birbirinden farklılık göstermektedir. Kendi özel durumunuza ilişkin tavsiye almak için lütfen nitelikli bir avukata danışınız. Bu makaledeki bilgilere dayanılarak oluşabilecek herhangi bir zarardan sorumluluk kabul edilmemektedir.
Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Türkiye'de mirasın reddi, sulh hukuk mahkemesine genellikle üç ay içinde yapılan şartsız bir beyan gerektirir.
Türkiye'de şirket tasfiyesi, Türk Ticaret Kanunu kapsamında sabit adımlar izler: bir fesih kararı, üç alacaklı çağrısı, bir yıllık bekleme süresi,...
Sermaye yatırımı yoluyla Türk vatandaşlığı açıklanıyor: 500.000 dolarlık sabit sermaye ve istihdam yaratma iş rotaları, belgeler, başvuru adımları ve...